Vài Nét về mảnh đất và con người Thạch Tiến
02/04/2018 10:20
Thạch Tiến là một xã thuộc vùng bán sơn địa, nằm về phía Tây bắc của huyện Thạch Hà, cách trung tâm tỉnh lỵ Hà Tĩnh 12km,cách huyện lỵ Thạch Hà 7km về phía Tây
Vài Nét về mảnh đất và con người Thạch Tiến

Thạch Tiến là một xã thuộc vùng bán sơn địa, nằm về phía Tây bắc của huyện Thạch Hà, cách trung tâm tỉnh lỵ Hà Tĩnh 12km,cách huyện lỵ Thạch Hà 7km về phía Tây, có diện tích tự nhiên 725,44ha, trong đó đất nông nghiệp 452,33 ha (Chiếm 62,3% so với đất tự nhiên), dân số trước năm 1975 là 2.930 người, năm 2004 có 2.680 người, hiện nay có 2.755 người với 679 hộ. Phía bắc giáp xã Phù Việt và Việt Xuyên, Phía Nam giáp xã Thạch Vĩnh, phía đông giáp xã Thạch Thanh và phía Tây giáp xã Thạch Ngọc, huyện Thạch Hà.

Xã Thạch Tiến ngày nay bao gồm hai làng cũ thời thuộc Pháp: Phan Xá (vũng Nam) và Chi Phan (vùng Bắc), đều thuộc tổng Đông, phủ Thạch Hà, Tỉnh Hà Tĩnh.

* Phan Xá trước đây có các thôn:

- Rậm Một

- Đồng Vụng.

- Mụ Cài.

- Cựa Khe.

- Đàng Quan.

- Làng Động.

* Chi Phan trước đây có các thôn:

- Xóm Trại.

- Giếng Phần.

- Làng Trước.

- Làng Trửa.

- Nương cồn.

- Xóm Sau.

- Kẻ Nen.

Sau Cách mạng tháng Tám – 1945 thành công, chính quyền mới đã xóa bỏ đơn vị hành chính cấp tổng, nhập một số làng xã cũ thành các xã mới. Huyện Thạch Hà đã lấy các làng cũ là Mỹ Đại, Kẻ Bạng (Thạch Ngọc), Phan Xá, Chi Phan (Thạch Tiến) và Tiền Lương (Thạch Thanh) để thành lập xã mới Hợp Tiến.

Xã Hợp Tiến là một trong 26 xã của huyện Thạch Hà sau Cách mạng tháng 8 năm 1945. Đầu năm 1951, huyện Thạch Hà tiếp tục sát nhập các xã để còn 17 xã. Tuy nhiên xã Hợp Tiến vẫn giữ nguyên cho đến khi kết thúc cuộc kháng chiến chống Pháp. Cuối năm 1953 đầu năm 1954, huyện Thạch Hà đã chia xã Hợp Tiến thành 2 xã: Thạch Tiến (gồm Phan Xá và Chi Phan cũ) và Thạch Thanh (Tiền Lương cũ). Còn xã Mỹ Đại, Kẻ Bạng cũ trước 1945 được nhập với xã Y Tụ và xã Mỹ Châu, Mỹ NGọc thành xã Thạch Ngọc. Tháng 8 năm 1954, bộ máy chính quyền xã Thạch Tiến bắt đầu đi vào hoạt động

Khi mới thành lập xã Thạch Tiến có diện tích trên 700ha đất tự nhiên, gồm có 12 xóm, gọi tên là:

1. Phúc

2. Lộc

3.Thọ

4. Khang

5. Ninh

6. An

7. Danh

8. Vịnh

9. Long

10. Quang

11. Minh

12. Đức

Đây cũng là tên của các hợp tác xã nông nghiệp thời kỳ bậc thấp (1959 – 1962).

Hiện nay xã Thạch Tiến có 06 thôn như sau:

- Phúc

- Lộc Thọ

- Trửa

- Vĩnh Mới

- Long Minh

- Trằm

Với 10 Chi bộ (6 chi bộ của 6 thôn, 01 chi bộ của Trạm y tế xã, 3 chi bộ của các trường Mầm Non, Tiểu học và Trung Học cơ sở Minh Tiến)

Nhân dân xã Thạch Tiến từ trước đến nay sống chủ yếu bằng nông nghiệp trồng lúa và hoa màu (Khoai, sắn, đậu, lạc, cây ăn quả), vật nuôi chủ yếu là Trâu, Bò, Lợn, Gà. Ngành nghề truyền thống có nghề rèn, mộc, làm đồ tre, may mặc. Các ngành nghề mới chậm phát triển như nghề đan lát các đồ dụng như thúng mủng, nong nia…Nghề trồng rừng mới phát triển, chủ yếu là trồng cây Bạch Đàn và Keo lá tràm ở vùng giáp ranh giới với xã Thạch Ngọc. Ngoài thóc lúa và khoai sắn là sản vật chủ yếu, còn có đậu, lạc, vừng… Chợ Nen là một chợ phiên lớn có tiếng trong vùng, dó có đường bộ đi qua, sông chưa bị đắp, thuyền bè lưu thông được dễ dàng nên người dân họp chợ tấp nập đông vui.

Về đất đai thổ nhưỡng:Thạch Tiến có địa hình bán sơn địa, có độ dốc từ Tây xuống Đông, đất đai bạc màu, một phần ba diện tích là đồi núi, bãi cát hoang hóa. Dân cư sống rải rác, sông ngòi chia cắt xã ra thành 2 khu vực Bắc – Nam, đất đai lô nhô, mật độ không đảm bảo cho sản xuất nông nghiệp, cũng như tưới tiêu, hàng năm gặp nhiều khó khăn, dẫn đến hạn hán ngập úng hơn.

Về địa hình tự nhiên: Xã có sông Vách Nam chảy qua, có đập Trằm, kênh N1 Kẻ gỗ…

Về giao thông đi lại có Tỉnh lộ 2 (nay là quốc lộ 15B), đường chiến lược 23 đi qua địa bàn xã nối liền xã với các địa bàn xung quanh như: Ba Giang, Cầu Sim, Đồng Lộc, Khe Giao, thành phố Hà Tĩnh…phục vụ vận chuyển hàng hóa, con đường hành quân của bộ đội trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đường Huyện lộ Thạch - Tiến – Ngọc (nay là huyện lộ 1). Ngoài ra hệ thống đường liên hương, các trục đường chính về các thôn, xóm, ngõ đều được rải nhựa, đổ bê tông tạo thành một mạng lưới giao thông đi lại thuận tiện.

Về dân số, Thời kỳ 1930 – 1945, Chi Phan có 1.727 người (số định 191) và Phan Xá là 405 người (số đinh 70). (Theo số liệu kết quả chủng đậu năm 1942). Trước năm 1975, dân số xã Thạch Tiến là 2.930 người, năm 2004 có 2.680 người. Hiện nay có 2.755 người. (sau năm 1975, thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, hàng trăm hộ dân của xã Thạch Tiến đã đi kinh tế mới vào các tỉnh Tây Nguyên, cho nên dân số của xã bị giảm đáng kể từ đó).

Cho đến nay chưa có tài liệu nào đề cập đến sự ra đời của các làng xã trước đây của Thạch Tiến. Căn cứ vào các tài liệu sắc phong hiện dang được lưu giữ tại Nhà thờ của dòng họ Nguyễn Gia – Phong cho Nguyễn Gia Chuy, Đội trưởng ưu đinh đội Dạ (thuyền chiến) vào năm Cảnh Hưng thứ 41 (1781) có nội dung: “Sắc ban cho Nguyễn Gia Chuy, quán thôn Chi Phan, xã Bạng Châu, huyện Thạch Hà, đội trưởng ưu binh đội dạ Hãn Trung đã theo phụng sai Thượng Tướng quân, Quốc lão tiền hoa công, đi đánh ở đạo Thuận Quảng. Từng có công lao nay đã qua chỉ chuẩn cho chức Bá hộ. Vậy phong làm Phấn lực tướng quân, Hiệu lệnh tư tráng sỹ, Bá Hộ, hạ trật. Nay ban sắc” (Cảnh Hưng năm thứ bốn mươi mốt, tháng 10 ngày 27 (27/10/1781). Như vậy tên thôn Chi Phan, xã Bạng Châu, nay là xã Thạch Ngọc và Thạch Tiến, huyện Thạch Hà cũng ra đời ít nhất trên 235 năm, thời Hậu Lê. Các tên gọi làng Chi Phan, Phan Xá có từ thời vua Tự Đức nhà Nguyễn (1848 -1882). Hiện nay tại xã có hàng chục họ lớn định cư ổn định, trong đó các dòng họ lớn định cư lâu đời từ 13 – 14 đời trên 300 -350 năm có nhiều đóng góp cho quê hương, đất nước như họ Nguyễn Trọng, Đặng Hữu, Lê Văn, Nguyễn Đăng, Lê Hữu, Trần, Từ, Đinh, Dương, Phan…

Tính đến nay xã Thạch Tiến đã có 01 di tích xếp hạng quốc gia và 3 di tích xếp hạng cấp tỉnh, đó là:

- Đền Nen, di tích xếp hạng quốc gia tại quyết định số 297/QĐ – BVHTTDL, ngày 22/01/2009 của Bộ văn hóa, Thể thao và Du lịch (Trước đó năm 2006 đã được xếp hạng di tích cấp tỉnh).

- Nhà thời Đặng Hữu Cán, di tích xếp hạng cấp tỉnh tại Quyết định số 1973/QĐ – UBND, ngày 14/8/2006 của UBND tỉnh Hà Tĩnh.

Di tích lịch sử Tội ác chiến tranh trường Cấp III Lý Tự Trọng, xếp hạng cấp tỉnh tại Quyết định số 3371/QĐ –UBND ngày 26/8/2015 của UBND tỉnh Hà Tĩnh.

- Đền Giáp Hữu, di tích xếp hạng cấp tỉnh tại Quyết định số 315/QĐ –UBND, ngày 03/02/2016 của UBND tỉnh Hà Tĩnh.

Ngoài ra, tại phía nam xã, xung quanh Động Mấu có chủa Kinh Liên, đền Phan Xá, miếu Tiên Lương…

Vốn sinh ra trên mảnh đất bán sơn địa khô cằn, chưa mưa đã hụt, chưa nắng đã hạn, cho nên con người Thạch Tiến đã đào luyện cho mình những phẩm chất cao đẹp như cần cù, siêng năng, một nắng hai sương, chịu khó, chịu khổ, vươn lên trong cuộc sống, tự lực tự cường trong lao động sản xuất, chắt chiu tằn tiện, thật thà chất phác, nghĩa tình trong các mối quan hệ xã hội, có lòng yêu nước thiết tha và lòng căm thù giặc ngoại xâm sâu sắc, dám xả thân vì nghĩa lớn.

Thạch Tiến cũng là vùng quê có truyền thống văn hóa khá lâu đời của huyện Thạch Hà, là quê hương của các làn điệu dân ca ví dặm, ca dao, hò vè…

Về học hành khoa bảng của Xã Thạch Tiến trước đây không có người đỗ đạt cao, chỉ có một số thầy mở lớp dạy học tại nhà, hoặc mời thầy các nơi khác đến để dạy học chữ Nho, như số người có điều kiện theo học cũng không phải là nhiều. Hiện nay xã Thạch Tiến có hàng trăm người tốt nghiệp Đại học, kỹ sư, bác sỹ, đang công tác ở khắp mọi miền của Tổ Quốc, trong đó có 06 Tiến sĩ, hàng chục Thạc Sỹ, nhiều người đang giữ nhiều trong trách quan trọng trong cơ quan Đảng, Nhà nước, và Quân đội ở khắp mọi miền đất nước, luôn luôn hướng về cội nguồn, quê hương./.

 

 

 

Tác giả: Hoàng Trang - Nguồn: Lịch sử Đảng Bộ và nhân dân xã Thạch Tiến